زوال عقل: علل، علائم، پیشگیری و راه های درمان آن
هر آنچه که باید درباره زوال عقل بدانید
علت زوال عقل و راه های درمان آن/ love magazine
زوال عقل یک اصطلاح کلی است که گروهی از علائم مربوط به کاهش تواناییهای ذهنی را توصیف میکند که میتواند بر حافظه، مهارتهای ارتباطی و تفکر تأثیر بگذارد. این یک بخش طبیعی از پیری نیست.
علائم زوال عقل متفاوت است،اما اغلب شامل مشکلات حافظه، مشکل در یافتن کلمات، سردرگمی و تغییرات در خلق و خو یا رفتار است. علائم زوال عقل با گذشت زمان بدتر میشوند.
در حالی که در حال حاضر هیچ درمانی برای اکثر انواع زوال عقل وجود ندارد، درمان و استراتژیهای سبک زندگی میتوانند به مدیریت علائم و حفظ کیفیت زندگی کمک کنند. انواع و علل زوال عقل عبارتند از:
- بیماری آلزایمر
- زوال عقل عروقی
- زوال عقل اجسام لویی که ممکن است با بیماری پارکینسون رخ دهد
- زوال عقل پیشانی-گیجگاهی
- زوال عقل مختلط
متخصصان ممکن است از این موارد به عنوان بیماری آلزایمر و زوال عقلهای مرتبط با بیماری آلزایمر یاد کنند. این مقاله به بررسی علل بالقوه زوال عقل، انواع مختلف و هرگونه گزینه درمانی موجود میپردازد.
علائم زوال عقل
علائم معمولا به نوع زوال عقلی که فرد به آن مبتلا است بستگی دارد اما معمولاً شامل موارد زیر است:
- مشکلات حافظه
- پرسیدن مکرر یک سوال
- مشکل در یافتن یا درک کلمات
- احساس سردرگمی در یک محیط ناآشنا
- مشکلات در برخورد با پول و اعداد
- اضطراب و گوشهگیری
- مشکل در برنامهریزی و انجام وظایف
- تغییرات خلقی
- تغییرات شخصیتی و رفتاری
- اختلالات خواب
- تغییرات در آگاهی اجتماعی مانند شوخیهای نامناسب
- تمایلات وسواسی
شایان ذکر است که علائم با گذشت زمان شدیدتر میشوند و ممکن است فرد خودش متوجه برخی علائم شود اما اعضای خانواده یا مراقبان او ممکن است متوجه علائم دیگری شوند.
مراحل زوال عقل
منبع معتبر سازمان بهداشت جهانی (WHO) زوال عقل را تقریباً به سه مرحله تقسیم میکند: اولیه، میانی و نهایی. بخشهای زیر هر یک از این مراحل را با جزئیات بیشتری بررسی میکنند.
مرحله اولیه:
در این مرحله ممکن است به نظر نرسد که فرد دچار زوال عقل شده است. آنها ممکن است فراموش کارتر شوند، زمان را از دست بدهند و یا در مکانهای آشنا احساس گم شدن کنند.
مرحله میانی:
در این مرحله علائم قابل توجهتر میشوند و شامل موارد زیر میشوند:
فراموش کردن نامها و رویدادهای اخیر
احساس گم شدن در خانه
مشکل در برقراری ارتباط
تغییرات رفتاری
پرسیدن مکرر سوالات
نیاز به کمک در مراقبتهای شخصی
مرحله نهایی:
در این مرحله فرد به کمک تمام وقت نیاز دارد زیرا تأثیر علائم معمولاً شدیدتر میشود. فرد ممکن است از مکان و زمان خود بیخبر باشد، در تشخیص عزیزان مشکل داشته باشد، راه رفتن برایش دشوار باشد و همچنین تغییرات رفتاری را تجربه کند، که ممکن است شامل پرخاشگری باشد.
انواع زوال عقل
انواع مختلفی از زوال عقل وجود دارد. آنها شامل موارد زیر هستند اما محدود به آنها نیستند.
1- بیماری آلزایمر:
بیماری آلزایمر شایعترین علت زوال عقل است که طبق منبع معتبر، ۷۰ تا ۸۰ درصد موارد را تشکیل میدهد. در بیماری آلزایمر «پلاکها» و «کلافها» در داخل و بین سلولهای مغز ایجاد میشوند. هر دو به دلیل تغییرات در پروتئینها هستند.
فرد ممکن است مشکلات حافظه کوتاهمدت، مشکل در یافتن کلمات و تصمیمگیری و مشکل در دیدن اشیاء در حالت سهبعدی داشته باشد.
2- زوال عقل با اجسام لویی:
زوال عقل با اجسام لویی زمانی رخ میدهد که ساختارهای غیرمعمولی به نام اجسام لویی در مغز ایجاد میشوند. این تغییرات مغزی شامل پروتئینی به نام آلفا-سینوکلئین است.
در مراحل اولیه ممکن است نوساناتی در هوشیاری، توهم و مشکل در تشخیص فاصله وجود داشته باشد. تأثیر آن بر حافظه کوتاهمدت ممکن است کمتر از بیماری آلزایمر باشد.
افراد مبتلا به پارکینسون نیز ممکن است اجسام لویی داشته باشند. اگرچه پزشکان اغلب بیماری پارکینسون را یک اختلال حرکتی میدانند اما علائم زوال عقل نیز میتواند ظاهر شود.
3- زوال عقل پیشانی-گیجگاهی:
این بیماری شامل آسیب به قسمت جلویی و کناری مغز است. این اتفاق زمانی میافتد که سلولهای مغزی به دلیل ایجاد تودههای پروتئینی در داخل آنها میمیرند. بسته به بخشی از مغز که این بیماری بر آن تأثیر میگذارد، فرد ممکن است در رفتار، گفتار و ارتباط یا هر دو مشکل داشته باشد.
4- بیماری هانتینگتون:
بیماری هانتینگتون یک بیماری ژنتیکی ارثی است. علائم اصلی حرکات کنترل نشده است اما زوال عقل نیز میتواند رخ دهد. علائم اولیه ممکن است شامل مشکل در تمرکز، تحریکپذیری و تکانشگری باشد. افسردگی نیز ممکن است وجود داشته باشد. فرد ممکن است در سازماندهی، انجام چند کار همزمان و برنامهریزی مشکل داشته باشد. این علائم ممکن است قبل از ایجاد تغییرات حرکتی ظاهر شوند.
5- زوال عقل مختلط:
وقتی این اتفاق میافتد، فرد دو یا سه نوع را با هم تشخیص میدهد. به عنوان مثال ممکن است فرد همزمان بیماری آلزایمر و زوال عقل عروقی داشته باشد.
علائم اولیه زوال عقل
علائم اولیه زوال عقل بین انواع مختلف متفاوت است اما معمولاً شامل موارد زیر است:
- فراموشی
- تغییرات خلقی
- اضطراب، عصبانیت یا افسردگی
- مشکل در یافتن کلمات مناسب
- بیتفاوتی
- گیجی
- تکرار گفتار یا اعمال
- مشکل در دنبال کردن یک داستان یا بازگو کردن یک داستان
- مشکل در انجام کارهای روزمره
- کاهش حس جهتیابی
- مشکل در سازگاری با تغییرات
- جا گذاشتن وسایل روزمره در مکانهای غیرمعمول
علل زوال عقل
برخی از انواع زوال عقل مانند بیماری آلزایمر، ناشی از مرگ تدریجی سلولهای مغزی و نورونها است. این بیماری با گذشت زمان ایجاد و بدتر میشود.
با این حال زوال عقل همچنین میتواند ناشی از آسیبهای سر، سکته مغزی، تومورهای مغزی و سایر علل باشد. به عنوان مثال سکته مغزی میتواند مانع از رسیدن خون و اکسیژن به سلولهای مغزی شود و در نتیجه باعث آسیب و مرگ سلولی شود. وارد شدن ضربه به سر میتواند مستقیماً به سلولهای مغزی آسیب برساند.
برخی از انواع آسیبهای تروماتیک مغزی، به ویژه اگر تکراری باشند، ممکن است خطر ابتلا به انواع خاصی از زوال عقل را در مراحل بعدی زندگی افزایش دهند.
برخی عوامل و شرایط دیگر با علائم مشابه عبارتند از:
- مصرف برخی داروها
- برخی عفونتها مانند HIV یا نوروسیفیلیس
- افسردگی
- کمبود ویتامین B12 یا E
- مشکلات تیروئید
گزینه های درمانی
در حال حاضر هیچ درمانی برای اکثر انواع زوال عقل وجود ندارد زیرا هنوز امکان معکوس کردن مرگ سلولهای مغزی وجود ندارد. با این حال درمان ممکن است به مدیریت علائم کمک کند.
برخی از داروها ممکن است به کاهش علائم بیماری آلزایمر کمک کنند. سه دارو که به عنوان مهارکنندههای کولین استراز شناخته میشوند، در ایالات متحده مجوز استفاده دارند. آنها عبارتند از:
- دونپزیل (آریسپت)
- گالانتامین (رمینیل)
- ریواستیگمین (اکسلون)
مهارکنندههای کولین استراز همچنین میتوانند به مدیریت علائم رفتاری بیماری پارکینسون کمک کنند. همچنین فرد میتواند از ممانتین (نامندا) که یک آنتاگونیست گیرنده NMDA است، به تنهایی یا همراه با یک مهارکننده کولین استراز استفاده کند.
اگر علائم ناشی از آسیب، مصرف دارو یا کمبود ویتامین باشد، ممکن است بتوان از آسیب بیشتر جلوگیری کرد.
سایر روش های مراقبتی
برخی از استراتژیهای سبک زندگی که ممکن است به مدیریت زوال عقل کمک کنند عبارتند از:
- رژیم غذایی سالم را دنبال کنید.
- به طور منظم ورزش کنید.
- در تمام قرارهای پزشکی شرکت کنید.
- داروهای خود را طبق تجویز مصرف کنید.
- عادات خواب منظمی داشته باشید.
- فضای زندگی امنی داشته باشید.
- در صورت نیاز از حمایت اعضای خانواده و مراقبان برخوردار شوید.
روش های پیشگیری از زوال عقل
در بیشتر موارد، پیشگیری از زوال عقل امکانپذیر نیست. با این حال منبع معتبر سازمان بهداشت جهانی پیشنهاد میکند که عادات زیر ممکن است خطر را کاهش دهند:
- ورزش منظم
- اجتناب از سیگار کشیدن
- محدود کردن مصرف الکل
- حفظ وزن متوسط
- داشتن یک رژیم غذایی سالم
- به دنبال درمان برای بیماریهایی مانند فشار خون بالا، کلسترول بالا و قند خون بالا باشید
استفاده از کلاه محافظ در طول ورزشهای تماسی همچنین ممکن است خطر آسیبهای مکرر سر را که میتواند یک عامل خطر برای زوال عقل باشد را کاهش دهد.
خلاصه
زوال عقل اصطلاحی است که علائمی را توصیف میکند که بر حافظه، تفکر و رفتار تأثیر میگذارند. این بخشی از بیماری آلزایمر است و میتواند با برخی از اختلالات حرکتی مانند بیماری هانتینگتون و بیماری پارکینسون رخ دهد. علائم معمولاً با گذشت زمان بدتر میشوند و در حال حاضر هیچ درمانی وجود ندارد. برخی داروها ممکن است به مدیریت علائم کمک کنند اما فرد در نهایت ممکن است به کمک تمام وقت نیاز داشته باشد.
